ต่อมลูกหมากโต (BPH)

ต่อมลูกหมากโตคืออะไร?

ต่อมลูกหมากเป็นต่อมขนาดประมาณลูกวอลนัท อยู่ใต้กระเพาะปัสสาวะและล้อมรอบท่อปัสสาวะ ซึ่งเป็นท่อที่นำปัสสาวะออกจากร่างกาย ในผู้ชายจำนวนมาก ต่อมลูกหมากจะค่อย ๆ โตขึ้นตามอายุ เรียกว่า ภาวะต่อมลูกหมากโตชนิดไม่ร้ายแรง (BPH) — "ไม่ร้ายแรง" เพราะไม่ใช่มะเร็ง

เนื่องจากต่อมลูกหมากล้อมรอบท่อปัสสาวะ เมื่อต่อมโตขึ้นจึงอาจบีบท่อปัสสาวะและทำให้กระเพาะปัสสาวะต้องทำงานหนักขึ้น ขนาดของต่อมลูกหมากไม่ได้สัมพันธ์กับความรุนแรงของอาการเสมอไป บางคนต่อมโตมากแต่มีอาการน้อย ขณะที่บางคนต่อมโตไม่มากแต่มีอาการรบกวนมาก

อาการของต่อมลูกหมากโตมีอะไรบ้าง?

อาการเหล่านี้เรียกว่าอาการทางเดินปัสสาวะส่วนล่าง (LUTS) ได้แก่:

• ปัสสาวะไม่พุ่งหรือขาดเป็นช่วง ๆ
• เริ่มปัสสาวะลำบาก ต้องรอนาน หรือต้องเบ่ง
• รู้สึกปัสสาวะไม่สุด
• ปัสสาวะบ่อยขึ้น โดยเฉพาะตอนกลางคืน (nocturia)
• ปวดปัสสาวะรีบ — รู้สึกอยากปัสสาวะอย่างรุนแรงและฉับพลัน
• ปัสสาวะหยดเมื่อใกล้สุด

อาการเหล่านี้ไม่ได้จำเพาะกับต่อมลูกหมากโต — อาการคล้ายกันอาจเกิดจากปัญหากระเพาะปัสสาวะ การติดเชื้อ เบาหวาน ยาบางชนิด หรือที่พบน้อยกว่าคือมะเร็งต่อมลูกหมาก จึงควรได้รับการตรวจประเมินอย่างเหมาะสม

ต่อมลูกหมากโตเกิดจากอะไร?

ยังไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัด แต่การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนตามอายุมีบทบาทสำคัญ โอกาสเกิดต่อมลูกหมากโตจะเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ตั้งแต่วัยกลางคน นอกจากนี้ประวัติครอบครัว โรคอ้วน เบาหวานชนิดที่ 2 โรคหัวใจและหลอดเลือด และการไม่ค่อยออกกำลังกาย ยังสัมพันธ์กับอาการที่รบกวนมากขึ้นด้วย

แพทย์ประเมินภาวะต่อมลูกหมากโตอย่างไร?

• ซักประวัติอย่างละเอียด รวมถึงปริมาณน้ำที่ดื่ม ยาที่ใช้ และผลกระทบของอาการต่อชีวิตประจำวัน
• แบบสอบถามอาการ เช่น International Prostate Symptom Score (IPSS)
• ตรวจร่างกาย ซึ่งอาจรวมถึงการตรวจทางทวารหนักเพื่อประเมินต่อมลูกหมาก
• ตรวจปัสสาวะเพื่อหาการติดเชื้อหรือเลือด
• ตรวจเลือดหาค่า PSA ในผู้ที่เหมาะสม หลังจากพูดคุยถึงประโยชน์และข้อจำกัด — ดูทำความเข้าใจผลตรวจ PSA
• วัดการไหลของปัสสาวะและปริมาณปัสสาวะที่เหลือค้างหลังปัสสาวะ (post-void residual) ซึ่งมักใช้อัลตราซาวนด์
• บันทึกการปัสสาวะ โดยเฉพาะเมื่อปัญหาหลักคือการตื่นมาปัสสาวะกลางคืน

การตรวจเพิ่มเติม เช่น การตรวจภาพต่อมลูกหมาก การส่องกล้องกระเพาะปัสสาวะ หรือการตรวจยูโรไดนามิก จะใช้ในบางกรณี เช่น ก่อนการผ่าตัด

ทางเลือกในการรักษาต่อมลูกหมากโตมีอะไรบ้าง?

การรักษาพิจารณาจากระดับที่อาการรบกวนชีวิต ขนาดต่อมลูกหมาก ภาวะแทรกซ้อน และสิ่งที่ท่านให้ความสำคัญ รวมถึงการรักษาสมรรถภาพทางเพศ

สำหรับผู้ชายจำนวนมากที่ต้องการหลีกเลี่ยงการใช้ยาระยะยาวหรือผลข้างเคียงทางเพศจากการผ่าตัดแบบดั้งเดิม UroLift เป็นทางเลือกแบบแผลเล็กที่มักทำแบบไม่ต้องนอนโรงพยาบาล นพ. อธิป ยังให้การรักษาด้วยไอน้ำ Rezūm และ TURP ดูการเปรียบเทียบหัตถการหลักได้ที่ภาพรวมการดูแลต่อมลูกหมาก และ Rezūm เทียบกับ TURP

ควรพบแพทย์เมื่อใด?

ควรนัดพบแพทย์หากอาการทางเดินปัสสาวะรบกวนการนอน การทำงาน หรือคุณภาพชีวิต หากพบเลือดในปัสสาวะ หรือมีการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะซ้ำ ๆ หากไม่ได้รับการรักษา การอุดกั้นที่รุนแรงอาจนำไปสู่นิ่วในกระเพาะปัสสาวะ การติดเชื้อ ภาวะปัสสาวะคั่ง และที่พบได้น้อยคือไตเสียหาย

นพ. อธิป ช่วยท่านได้อย่างไร

ต่อมลูกหมากโตเป็นส่วนสำคัญของงานของ นพ. อธิป ท่านให้การรักษาด้วยยาและหัตถการแผลเล็ก รวมถึง UroLift ที่โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์ ซึ่งเป็นโรงพยาบาลแห่งแรกในประเทศไทยที่ใช้เทคโนโลยี UroLift แพทย์จะประเมินว่าอาการของท่านเกิดจากต่อมลูกหมากหรือสาเหตุอื่น อธิบายประโยชน์และผลข้างเคียงที่เป็นไปได้ของแต่ละทางเลือกตามความเป็นจริง และวางแผนการรักษาให้เหมาะกับเป้าหมายของท่าน