ความชำนาญเฉพาะทาง
การดูแลต่อมลูกหมาก: ต่อมลูกหมากโตและมะเร็งต่อมลูกหมาก
สรุปโดยย่อ
ต่อมลูกหมากเป็นต่อมที่อยู่ใต้กระเพาะปัสสาวะ ซึ่งมักโตขึ้นตามอายุ และอาจเกิดมะเร็งได้ ปัญหาต่อมลูกหมากส่วนใหญ่สามารถรักษาได้อย่างมีประสิทธิภาพ — ตั้งแต่การใช้ยาและหัตถการแผลเล็ก เช่น Rezūm และ UroLift ไปจนถึง TURP และการผ่าตัดด้วยหุ่นยนต์สำหรับมะเร็งต่อมลูกหมาก
ตรวจทานทางการแพทย์โดย นพ. อธิป ฉัตรสุทธิพงษ์ เมื่อ
เขียนโดย ทีมบรรณาธิการเผยแพร่ ปรับปรุง
ปัญหาต่อมลูกหมากที่พบบ่อยมีอะไรบ้าง?
- ต่อมลูกหมากโต (BPH) — การโตของต่อมลูกหมากที่ไม่ใช่มะเร็ง ซึ่งอาจทำให้ปัสสาวะไม่พุ่ง ปัสสาวะบ่อย และต้องตื่นมาปัสสาวะกลางคืน พบได้บ่อยมากตั้งแต่วัยกลางคนขึ้นไป
- มะเร็งต่อมลูกหมาก — มักตรวจพบจากการตรวจ PSA ก่อนมีอาการ มะเร็งหลายชนิดเติบโตช้า แต่บางชนิดจำเป็นต้องรักษา
- ต่อมลูกหมากอักเสบ — การอักเสบหรือติดเชื้อของต่อมลูกหมาก ซึ่งอาจทำให้ปวดและมีอาการทางเดินปัสสาวะ
อาการทางเดินปัสสาวะไม่ได้เฉพาะเจาะจงกับโรคใดโรคหนึ่ง จึงต้องประเมินอย่างแม่นยำก่อน — โดยทั่วไปประกอบด้วยการซักประวัติ แบบประเมินอาการ การตรวจปัสสาวะ และเมื่อเหมาะสม การตรวจ PSA อัลตราซาวด์ และการวัดการไหลของปัสสาวะ
ต่อมลูกหมากโตมีวิธีรักษาอะไรบ้าง?
การเลือกวิธีรักษาขึ้นอยู่กับว่าอาการรบกวนท่านมากเพียงใด ขนาดและรูปร่างของต่อมลูกหมาก ภาวะแทรกซ้อน และสิ่งที่ท่านให้ความสำคัญ — รวมถึงการรักษาสมรรถภาพทางเพศ ทางเลือกมีตั้งแต่การปรับพฤติกรรมและการใช้ยา ไปจนถึงหัตถการแผลเล็กและการผ่าตัด
| Rezūm การรักษาด้วยไอน้ำ | UroLift | TURP | |
|---|---|---|---|
| หลักการทำงาน | ฉีดไอน้ำเข้าไปในต่อมลูกหมาก เนื้อเยื่อที่ได้รับการรักษาจะถูกร่างกายดูดซึมภายในหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน | อุปกรณ์ขนาดเล็กดึงกลีบต่อมลูกหมากที่โตให้แยกออกจากกัน | ตัดเนื้อเยื่อที่อุดกั้นออกผ่านท่อปัสสาวะด้วยห่วงไฟฟ้า |
| ขนาดต่อมลูกหมากโดยทั่วไป | ประมาณ 30–80 กรัม | ไม่เกินประมาณ 100 กรัม (ยกเว้นบางรูปร่าง) | ประมาณ 30–80 กรัม |
| การระงับความรู้สึก | ยาชาเฉพาะที่หรือยานอนหลับ | ยาชาเฉพาะที่หรือยานอนหลับ | ยาชาเข้าไขสันหลังหรือดมยาสลบ |
| สายสวนปัสสาวะหลังทำ | โดยทั่วไปไม่กี่วัน | มักไม่ต้องใส่ | โดยทั่วไป 1–3 วัน |
| เมื่อไรจะรู้สึกดีขึ้น | ค่อย ๆ ดีขึ้นภายในประมาณ 2–12 สัปดาห์ | ภายในประมาณ 2 สัปดาห์ | ภายในไม่กี่สัปดาห์ |
| การหลั่งน้ำอสุจิ | โดยทั่วไปยังคงปกติ | โดยทั่วไปยังคงปกติ | ผู้ชายส่วนใหญ่มีการหลั่งย้อนกลับ (หลั่งแห้ง) |
| ความคงทนของผล | อัตราการต้องรักษาซ้ำต่ำตลอด 5 ปีในงานวิจัย | บางรายต้องรักษาเพิ่มเติมในปีต่อ ๆ มา | มีประวัติการใช้มายาวนาน ให้ผลคงทนที่สุด |
ไม่มีหัตถการใดดีที่สุดสำหรับทุกคน ทางเลือกแบบแผลเล็กเหมาะกับผู้ชายหลายคนที่ต้องการหลีกเลี่ยงการใช้ยาระยะยาวหรือต้องการรักษาการหลั่งน้ำอสุจิ ส่วน TURP และหัตถการด้วยเลเซอร์ยังคงได้ผลดีที่สุดสำหรับต่อมลูกหมากที่ใหญ่หรืออุดกั้นมาก อ่านการเปรียบเทียบฉบับเต็ม: Rezūm เทียบกับ TURP (ภาษาอังกฤษ)
มะเร็งต่อมลูกหมากวินิจฉัยและรักษาอย่างไร?
เมื่อค่า PSA สูงหรือตรวจพบความผิดปกติ โดยทั่วไปจะตรวจ MRI ต่อมลูกหมาก และหากจำเป็น จะทำการตัดชิ้นเนื้อแบบ MRI-fusion ซึ่งเก็บตัวอย่างจากบริเวณที่สงสัยได้อย่างแม่นยำ การรักษาขึ้นอยู่กับกลุ่มความเสี่ยงของมะเร็ง ทางเลือกได้แก่ การเฝ้าติดตามโรคสำหรับมะเร็งความเสี่ยงต่ำ การผ่าตัดต่อมลูกหมากด้วยหุ่นยนต์ และการฉายรังสี อ่านเพิ่มเติมเกี่ยวกับมะเร็งต่อมลูกหมาก และการทำความเข้าใจผลตรวจ PSA (ภาษาอังกฤษ)
เมื่อไรควรพบแพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะเรื่องต่อมลูกหมาก?
- อาการทางเดินปัสสาวะที่รบกวนการนอน การทำงาน หรือคุณภาพชีวิต
- มีเลือดในปัสสาวะหรือน้ำอสุจิ
- ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะซ้ำ ๆ หรือปัสสาวะไม่สุด
- ค่า PSA สูงหรือสูงขึ้นเรื่อย ๆ
ไปรับการรักษาฉุกเฉินทันทีหากท่าน:
- ปัสสาวะไม่ออกอย่างกะทันหัน
- มีไข้และหนาวสั่นร่วมกับอาการทางเดินปัสสาวะ
นพ. อธิป ช่วยท่านได้อย่างไร
ต่อมลูกหมากเป็นหนึ่งในสามด้านหลักของงานของ นพ. อธิป ท่านรักษาต่อมลูกหมากโตด้วยยา หัตถการแผลเล็ก Rezūm และ UroLift และ TURP ทำการตัดชิ้นเนื้อต่อมลูกหมากแบบ MRI-fusion เป็นประจำ และทำการผ่าตัดต่อมลูกหมากด้วยหุ่นยนต์สำหรับมะเร็งต่อมลูกหมาก ที่โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์ ท่านจะอธิบายประโยชน์และผลข้างเคียงที่เป็นจริงของแต่ละทางเลือก และช่วยท่านเลือกวิธีที่เหมาะกับเป้าหมายของท่าน
คำถามที่พบบ่อย
ต่อมลูกหมากโตเหมือนกับมะเร็งต่อมลูกหมากหรือไม่?
ไม่เหมือนกัน ต่อมลูกหมากโต (BPH) ไม่ใช่มะเร็งและไม่กลายเป็นมะเร็ง อย่างไรก็ตาม ทั้งสองภาวะพบบ่อยในผู้ชายสูงอายุและอาจเกิดร่วมกันได้ การประเมินจึงอาจรวมถึงการตรวจ PSA
การรักษาต่อมลูกหมากโตแบบใดดีที่สุด?
ไม่มีวิธีรักษาใดดีที่สุดสำหรับทุกคน ทางเลือกที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับขนาดและรูปร่างของต่อมลูกหมาก ความรุนแรงของอาการ โรคประจำตัว และสิ่งที่ท่านให้ความสำคัญ เช่น การไม่ต้องใส่สายสวนปัสสาวะ หรือการรักษาการหลั่งน้ำอสุจิ แพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะสามารถอธิบายข้อดีข้อเสียตามสถานการณ์ของท่านได้
การรักษาต่อมลูกหมากแบบแผลเล็กส่งผลต่อสมรรถภาพทางเพศหรือไม่?
Rezūm และ UroLift ออกแบบมาเพื่อรักษาการแข็งตัวของอวัยวะเพศและการหลั่งน้ำอสุจิ ผู้ชายส่วนใหญ่ไม่พบการเปลี่ยนแปลงถาวร ส่วน TURP มักทำให้เกิดการหลั่งย้อนกลับ (หลั่งแห้ง) แต่ไม่ค่อยส่งผลต่อการแข็งตัว
เอกสารอ้างอิง
- 1.Lerner LB, et al. Management of Lower Urinary Tract Symptoms Attributed to Benign Prostatic Hyperplasia: AUA Guideline Part I — Initial Work-up and Medical Management. J Urol. 2021;206(4):806–817. (เปิดในแท็บใหม่)
- 2.Lerner LB, et al. Management of Lower Urinary Tract Symptoms Attributed to Benign Prostatic Hyperplasia: AUA Guideline Part II — Surgical Evaluation and Treatment. J Urol. 2021;206(4):818–826. (เปิดในแท็บใหม่)
- 3.Sandhu JS, et al. Management of Lower Urinary Tract Symptoms Attributed to Benign Prostatic Hyperplasia (BPH): AUA Guideline Amendment 2023. J Urol. 2024;211(1):11–19. (เปิดในแท็บใหม่)
- 4.McVary KT, et al. Final 5-Year Outcomes of the Multicenter Randomized Sham-Controlled Trial of a Water Vapor Thermal Therapy for Treatment of Moderate to Severe Lower Urinary Tract Symptoms Secondary to Benign Prostatic Hyperplasia. J Urol. 2021;206(3):715–724. (เปิดในแท็บใหม่)
- 5.Roehrborn CG, et al. The Prostatic Urethral Lift for the Treatment of Lower Urinary Tract Symptoms Associated with Prostate Enlargement Due to Benign Prostatic Hyperplasia: The L.I.F.T. Study. J Urol. 2013;190(6):2161–2167. (เปิดในแท็บใหม่)
- 6.European Association of Urology. EAU Guidelines on Management of Non-neurogenic Male LUTS. (เปิดในแท็บใหม่)
- 7.Eastham JA, et al. Clinically Localized Prostate Cancer: AUA/ASTRO Guideline, Part I — Introduction, Risk Assessment, Staging, and Risk-Based Management. J Urol. 2022;208(1):10–18. (เปิดในแท็บใหม่)
ข้อมูลนี้มีไว้เพื่อการศึกษาทั่วไป และไม่สามารถใช้แทนการปรึกษาแพทย์ได้ หากมีอาการรุนแรง โปรดไปรับการรักษาฉุกเฉิน (ในประเทศไทย โทร 1669) ดูข้อจำกัดความรับผิดชอบทางการแพทย์ของเรา