ทำความเข้าใจผลตรวจ PSA

PSA คืออะไร?

Prostate-specific antigen (PSA) คือโปรตีนที่สร้างโดยเซลล์ต่อมลูกหมากทั้งเซลล์ปกติและเซลล์มะเร็ง มีปริมาณเล็กน้อยเข้าสู่กระแสเลือด การตรวจ PSA วัดระดับนี้ในหน่วยนาโนกรัมต่อมิลลิลิตร (ng/mL)

ค่า PSA ปกติคือเท่าใด?

ไม่มีค่า PSA "ปกติ" ค่าเดียว ระดับ PSA สูงขึ้นตามธรรมชาติเมื่ออายุและขนาดต่อมลูกหมากเพิ่มขึ้น ในอดีตใช้ 4.0 ng/mL เป็นเกณฑ์ แต่มะเร็งอาจพบได้แม้ค่าต่ำกว่านั้น และผู้ชายจำนวนมากที่ค่าสูงกว่านั้นก็ไม่ได้เป็นมะเร็ง แพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะจะพิจารณาค่า PSA ร่วมกับอายุ ปริมาตรต่อมลูกหมาก (PSA density) การเปลี่ยนแปลงตามเวลา ประวัติครอบครัว และผล MRI

นอกจากมะเร็ง อะไรทำให้ค่า PSA สูงขึ้นได้อีก?

• ต่อมลูกหมากโตชนิดไม่ร้ายแรง (BPH)
• ต่อมลูกหมากอักเสบหรือติดเชื้อ (prostatitis) หรือการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ
• การหลั่งน้ำอสุจิเมื่อเร็ว ๆ นี้
• การใส่สายสวนปัสสาวะ การส่องกล้องกระเพาะปัสสาวะ หรือหัตถการต่อมลูกหมากเมื่อเร็ว ๆ นี้
• การปั่นจักรยานอย่างหนัก ในผู้ชายบางราย

ค่า PSA ของฉันสูง — ขั้นตอนถัดไปคืออะไร?

1. ตรวจซ้ำ — มักตรวจหลังผ่านไปไม่กี่สัปดาห์ โดยงดการหลั่งน้ำอสุจิและการออกกำลังกายหนักก่อนตรวจ และหลังรักษาการติดเชื้อ (หากมี)
2. การประเมินทางคลินิก — ซักประวัติ ตรวจร่างกาย และทบทวนยาที่ใช้และประวัติครอบครัว
3. MRI ต่อมลูกหมาก — เพื่อหาบริเวณที่น่าสงสัยว่าเป็นมะเร็งที่มีนัยสำคัญ
4. ตัดชิ้นเนื้อหากมีข้อบ่งชี้ — ดูการตัดชิ้นเนื้อต่อมลูกหมาก

ในบางกรณี การตรวจเลือดหรือปัสสาวะเพิ่มเติม (เช่น free PSA หรือสารบ่งชี้ทางชีวภาพอื่น ๆ) อาจช่วยประกอบการตัดสินใจเรื่องการตัดชิ้นเนื้อ

ควรตรวจ PSA หรือไม่?

การตรวจคัดกรอง PSA มีประโยชน์ — ช่วยพบมะเร็งที่มีนัยสำคัญได้เร็วขึ้น — และมีข้อเสีย รวมถึงผลบวกลวงและการตรวจพบมะเร็งที่โตช้าซึ่งอาจไม่เคยก่ออันตราย แนวทางปัจจุบันแนะนำให้ตัดสินใจร่วมกับแพทย์อย่างมีข้อมูล อ่านเพิ่มเติมเรื่องการตรวจคัดกรองมะเร็งต่อมลูกหมาก