การส่องกล้องท่อไต (Ureteroscopy)

การส่องกล้องท่อไตคืออะไร?

กล้องส่องท่อไต (ureteroscope) เป็นกล้องที่ยาวและเล็กมาก มีกล้องถ่ายภาพและช่องสำหรับใส่เครื่องมือ กล้องแบบ กึ่งแข็ง (semi-rigid) ใช้สำหรับนิ่วในท่อไตส่วนล่างเป็นหลัก ส่วนกล้องแบบ ยืดหยุ่น (flexible) สามารถโค้งงอเพื่อเข้าถึงนิ่วได้ทั่วทั้งไต — เทคนิคนี้บางครั้งเรียกว่าการส่องกล้องผ่าตัดภายในไต (RIRS)

เครื่องมือที่สอดผ่านกล้อง — ส่วนใหญ่คือสายเลเซอร์และตะกร้าคีบนิ่วขนาดเล็ก — ช่วยให้แพทย์ทำให้นิ่วแตกและนำออกได้ภายใต้การมองเห็นโดยตรง

การส่องกล้องท่อไตใช้รักษาภาวะใด?

• นิ่วในไตและนิ่วในท่อไต
• ท่อไตตีบแคบ ในบางกรณี
• การตรวจหาสาเหตุของปัสสาวะเป็นเลือด หรือผลตรวจภาพทางเดินปัสสาวะส่วนบนที่ผิดปกติ
• การวินิจฉัย และในบางกรณีการรักษา เนื้องอกของทางเดินปัสสาวะส่วนบน

ใครอาจเหมาะกับการส่องกล้องท่อไต?

ตามแนวทางของ AUA และ EAU การส่องกล้องท่อไตเป็นทางเลือกแรกสำหรับนิ่วในท่อไตส่วนใหญ่ และนิ่วในไตจำนวนมากที่มีขนาดไม่เกินประมาณ 2 ซม. อาจเหมาะเป็นพิเศษสำหรับผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดที่หยุดไม่ได้ ผู้ที่มีน้ำหนักตัวเกินมาก ผู้ที่ตั้งครรภ์ (ในบางกรณี) หรือผู้ที่มีนิ่วแข็งหรือไม่น่าจะตอบสนองต่อการสลายนิ่วด้วยคลื่นกระแทก

หากมีการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะต้องรักษาก่อน หากไตที่อุดกั้นมีการติดเชื้อ แพทย์จะระบายไตด้วยสายระบายท่อไตหรือสายระบายไตทางผิวหนังก่อน แล้วจึงรักษานิ่วภายหลัง

การส่องกล้องท่อไตทำอย่างไร?

1. ท่านจะได้รับการดมยาสลบหรือฉีดยาชาเข้าไขสันหลัง และได้รับยาปฏิชีวนะ
2. แพทย์ใช้กล้องส่องกระเพาะปัสสาวะดูภายในกระเพาะปัสสาวะ และสอดลวดนำขนาดเล็กขึ้นไปในท่อไต
3. สอดกล้องส่องท่อไตตามลวดนำไปยังนิ่ว อาจใช้ท่อป้องกัน (access sheath) สำหรับนิ่วในไต
4. ใช้เลเซอร์ทำให้นิ่วแตกเป็นชิ้นเล็กหรือเป็นผงละเอียด ชิ้นที่ใหญ่กว่าจะนำออกด้วยตะกร้าคีบนิ่ว
5. มักใส่สายระบายท่อไตชั่วคราวเพื่อให้ปัสสาวะไหลได้ระหว่างรอให้อาการบวมยุบลง

หัตถการโดยทั่วไปใช้เวลาประมาณ 30 ถึง 90 นาที ขึ้นกับขนาดและจำนวนของนิ่ว

ควรเตรียมตัวอย่างไร?

• เพาะเชื้อจากปัสสาวะล่วงหน้าเพื่อรักษาการติดเชื้อหากมี
• แจ้งแพทย์เรื่องยาทุกชนิด — โดยเฉพาะยาต้านการแข็งตัวของเลือดและยาเบาหวาน — และปฏิบัติตามคำแนะนำเรื่องการหยุดยา
• ปฏิบัติตามคำแนะนำเรื่องการงดน้ำงดอาหารก่อนการระงับความรู้สึก
• จัดให้มีผู้ติดตามพากลับบ้านหากกลับในวันเดียวกัน
• หากเดินทางมาจากที่อื่น ควรวางแผนพักในกรุงเทพฯ จนกว่าจะตรวจติดตามหรือถอดสายระบายเรียบร้อย

ใช้การระงับความรู้สึกแบบใด?

การส่องกล้องท่อไตส่วนใหญ่ทำภายใต้การดมยาสลบ การฉีดยาชาเข้าไขสันหลังเป็นทางเลือกสำหรับผู้ป่วยบางราย วิสัญญีแพทย์จะประเมินท่านล่วงหน้าและพูดคุยถึงวิธีที่เหมาะสมที่สุด

ประโยชน์ที่อาจได้รับมีอะไรบ้าง?

• ไม่มีแผลที่ผิวหนัง และส่วนใหญ่ฟื้นตัวเร็ว
• รักษานิ่วภายใต้การมองเห็นโดยตรง จึงนำเศษนิ่วออกได้
• ได้ผลกับนิ่วเกือบทุกชนิด รวมถึงนิ่วที่แข็ง
• โดยทั่วไปทำได้ขณะยังใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดที่จำเป็นต่อไป

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อนมีอะไรบ้าง?

การส่องกล้องท่อไตโดยทั่วไปปลอดภัย แต่เช่นเดียวกับหัตถการอื่น ๆ ย่อมมีความเสี่ยง ซึ่งแพทย์จะอธิบายให้ท่านทราบ:

• อาการจากสายระบายท่อไต — ปวดปัสสาวะรีบ ปัสสาวะบ่อย ปวดสีข้างขณะปัสสาวะ และมีเลือดในปัสสาวะ พบบ่อยระหว่างที่ใส่สายระบาย
• การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ และที่พบน้อยคือการติดเชื้อในกระแสเลือด
• เลือดออก ซึ่งมักเล็กน้อย
• เศษนิ่วที่เหลืออยู่ซึ่งอาจต้องรักษาเพิ่มเติม
• การบาดเจ็บของท่อไต (พบไม่บ่อย) หรือท่อไตตีบแคบในภายหลัง (พบน้อย)
• ไม่สามารถเข้าถึงนิ่วได้ในครั้งแรก จึงต้องใส่สายระบายและทำหัตถการครั้งที่สอง

มีทางเลือกอื่นอะไรบ้าง?

ขึ้นกับลักษณะของนิ่ว ทางเลือกอื่นได้แก่ การเฝ้าสังเกตร่วมกับการใช้ยา การสลายนิ่วด้วยคลื่นกระแทก (SWL) และการผ่าตัดนิ่วผ่านผิวหนัง (PCNL) สำหรับนิ่วในไตขนาดใหญ่ ดูอธิบายทางเลือกในการรักษานิ่วในไต

การฟื้นตัวเป็นอย่างไร?

• หลายคนกลับบ้านได้ในวันเดียวกันหรือเช้าวันถัดไป
• โดยทั่วไปกลับไปทำกิจกรรมเบา ๆ ได้ภายในไม่กี่วัน การกลับไปทำงานขึ้นกับลักษณะงานและอาการจากสายระบาย
• มีเลือดในปัสสาวะและแสบขัดบ้างเป็นเรื่องปกติในสองสามวันแรก
• ดื่มน้ำมาก ๆ เว้นแต่แพทย์แนะนำเป็นอย่างอื่น

ต้องตรวจติดตามอย่างไร?

หากใส่สายระบายท่อไต จะถอดออกหลังระยะเวลาที่ตกลงกันไว้ — มักเป็นหลายวันถึงสองสามสัปดาห์ — โดยทั่วไปถอดด้วยการส่องกล้องกระเพาะปัสสาวะสั้น ๆ หรือในบางกรณีดึงเชือกที่ติดอยู่กับสายระบายเบา ๆ การตรวจภาพจะยืนยันว่านิ่วหมดแล้ว และผลวิเคราะห์ชนิดของนิ่วช่วยวางแผนการป้องกัน

การส่องกล้องท่อไตกับ นพ. อธิป

นิ่วในไตเป็นหนึ่งในความสนใจทางคลินิกของ นพ. อธิป แพทย์จะทบทวนผลตรวจภาพของท่าน อธิบายว่าการส่องกล้องท่อไตหรือวิธีอื่นเหมาะกับนิ่วของท่านที่สุด และอธิบายทุกขั้นตอนของการดูแลที่โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์