บทความสุขภาพ · อ่าน 7 นาที
อธิบายทางเลือกในการรักษานิ่วในไต
สรุปโดยย่อ
นิ่วในไตจัดการได้ด้วยการรอให้หลุดออกเอง การใช้ยาช่วยให้หลุด หรือหัตถการที่ทำให้นิ่วแตกหรือนำนิ่วออก ได้แก่ การสลายนิ่วด้วยคลื่นกระแทก (SWL) การส่องกล้องท่อไตร่วมกับการสลายนิ่วด้วยเลเซอร์ หรือการผ่าตัดนิ่วผ่านผิวหนัง (PCNL) ทางเลือกที่ดีที่สุดขึ้นกับขนาด ตำแหน่ง และความแข็งของนิ่วเป็นหลัก
ตรวจทานทางการแพทย์โดย นพ. อธิป ฉัตรสุทธิพงษ์ เมื่อ
เขียนโดย ทีมบรรณาธิการเผยแพร่ ปรับปรุง
แพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะเลือกวิธีรักษาอย่างไร?
- ขนาด — นิ่วขนาดเล็กมักหลุดเองได้ นิ่วที่ใหญ่กว่ามักต้องทำหัตถการ
- ตำแหน่ง — ไต ท่อไตส่วนบน หรือท่อไตส่วนล่าง
- ชนิดและความแข็ง — นิ่วบางชนิดตอบสนองต่อคลื่นกระแทกได้ไม่ดี
- กายวิภาคและการระบายของไต
- การติดเชื้อหรือการอุดกั้น — ซึ่งอาจต้องระบายไตอย่างเร่งด่วนก่อน
- สถานการณ์ของท่าน — ยาต้านการแข็งตัวของเลือด การตั้งครรภ์ อาชีพ แผนการเดินทาง และความต้องการ
การรักษานิ่วในไตแต่ละวิธีเปรียบเทียบกันอย่างไร?
| เฝ้าสังเกต ± ยา | สลายนิ่วด้วยคลื่นกระแทก (SWL) | ส่องกล้องท่อไต + เลเซอร์ | PCNL | |
|---|---|---|---|---|
| หลักการ | ดื่มน้ำ ยาแก้ปวด บางครั้งใช้ยากลุ่มอัลฟาบล็อกเกอร์ช่วยให้นิ่วหลุด | คลื่นกระแทกจากภายนอกร่างกายทำให้นิ่วแตก | สอดกล้องผ่านทางเดินปัสสาวะ ใช้เลเซอร์ทำให้นิ่วแตก | เข้าถึงไตโดยตรงผ่านแผลเล็กที่หลัง |
| แผล | ไม่มี | ไม่มี | ไม่มี | แผลเล็ก (ประมาณ 1 ซม.) |
| การระงับความรู้สึก | ไม่ต้อง | ยานอนหลับหรือดมยาสลบ | ดมยาสลบหรือยาชาเข้าไขสันหลัง | ดมยาสลบ |
| มักเหมาะกับ | นิ่วขนาดเล็กในท่อไต (โดยเฉพาะเล็กกว่าประมาณ 5 มม.) | นิ่วในไตหรือท่อไตส่วนบนบางรายที่เล็กกว่าประมาณ 2 ซม. | นิ่วในท่อไตส่วนใหญ่และนิ่วในไตจำนวนมากขนาดไม่เกินประมาณ 2 ซม. | นิ่วในไตขนาดใหญ่หรือซับซ้อน (ใหญ่กว่าประมาณ 2 ซม.) |
| การนอนโรงพยาบาล | ไม่ต้อง | โดยทั่วไปไม่ต้องนอน | ไม่ต้องนอนหรือนอนหนึ่งคืน | โดยทั่วไปหนึ่งคืนขึ้นไป |
| ข้อควรพิจารณา | ต้องติดตามเพื่อยืนยันว่านิ่วหลุดแล้ว ไม่เหมาะเมื่อมีการติดเชื้อหรือปวดจนควบคุมไม่ได้ | เศษนิ่วต้องหลุดออกเอง ได้ผลน้อยกับนิ่วแข็งและนิ่วบางตำแหน่งในไตส่วนล่าง | มักต้องใส่สายระบายท่อไตชั่วคราว | รุกล้ำมากที่สุด แต่มีอัตรานิ่วหมดในการรักษาครั้งเดียวสูงที่สุดสำหรับนิ่วขนาดใหญ่ |
เกณฑ์ขนาดเหล่านี้สะท้อนแนวทางของ AUA และ EAU แต่เป็นค่าโดยประมาณ แพทย์จะปรับคำแนะนำให้เหมาะกับกรณีของท่าน
รอให้นิ่วในไตหลุดออกเองได้หรือไม่?
หากนิ่วมีขนาดเล็ก ควบคุมอาการปวดได้ และไม่มีการติดเชื้อ การรอให้นิ่วหลุดเองถือว่าเหมาะสม โดยทั่วไปรอได้นานถึงสี่ถึงหกสัปดาห์พร้อมตรวจภาพติดตาม แพทย์อาจสั่งยากลุ่มอัลฟาบล็อกเกอร์สำหรับนิ่วบางชนิดในท่อไตส่วนล่าง
อ่านรายละเอียดของแต่ละหัตถการได้ที่ไหน?
อ่านข้อมูลเฉพาะเรื่องการส่องกล้องท่อไตและการสลายนิ่วด้วยเลเซอร์ สำหรับรายละเอียดการเตรียมตัว ความเสี่ยง และการฟื้นตัว
จะป้องกันนิ่วก้อนใหม่หลังการรักษาได้อย่างไร?
การรักษานำนิ่วก้อนปัจจุบันออก แต่ไม่ได้แก้แนวโน้มการเกิดนิ่ว การวิเคราะห์ชนิดนิ่ว การตรวจเลือด และ — สำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงสูง — การเก็บปัสสาวะ 24 ชั่วโมง ช่วยให้แพทย์แนะนำการปรับอาหารหรือการใช้ยาได้อย่างตรงจุด
คำถามที่พบบ่อย
การรักษานิ่วในไตวิธีใดรุกล้ำร่างกายน้อยที่สุด?
การเฝ้าสังเกตและการสลายนิ่วด้วยคลื่นกระแทกไม่มีการสอดเครื่องมือเข้าไปในร่างกาย การส่องกล้องท่อไตไม่มีแผลแต่ต้องใช้การระงับความรู้สึก วิธีที่รุกล้ำน้อยที่สุดไม่ใช่วิธีที่ได้ผลที่สุดเสมอไป การเลือกจึงต้องชั่งน้ำหนักระหว่างความรุกล้ำกับโอกาสที่นิ่วจะหมด
SWL หรือการส่องกล้องท่อไต แบบไหนดีกว่า?
ไม่มีวิธีใดดีกว่าสำหรับทุกคน การส่องกล้องท่อไตโดยทั่วไปมีอัตรานิ่วหมดในการรักษาครั้งเดียวสูงกว่า ขณะที่ SWL ไม่ต้องสอดเครื่องมือเข้าไปในทางเดินปัสสาวะ ขนาด ตำแหน่ง และความแข็งของนิ่ว รวมถึงความต้องการของท่าน เป็นตัวกำหนดการเลือก
เอกสารอ้างอิง
- 1.Assimos D, et al. Surgical Management of Stones: American Urological Association/Endourological Society Guideline, Part I. J Urol. 2016;196(4):1153–1160. (เปิดในแท็บใหม่)
- 2.European Association of Urology. EAU Guidelines on Urolithiasis. (เปิดในแท็บใหม่)
- 3.Pearle MS, et al. Medical Management of Kidney Stones: AUA Guideline. J Urol. 2014;192(2):316–324. (เปิดในแท็บใหม่)
- 4.NIDDK. Treatment for Kidney Stones. (เปิดในแท็บใหม่)
ข้อมูลนี้มีไว้เพื่อการศึกษาทั่วไป และไม่สามารถใช้แทนการปรึกษาแพทย์ได้ หากมีอาการรุนแรง โปรดไปรับการรักษาฉุกเฉิน (ในประเทศไทย โทร 1669) ดูข้อจำกัดความรับผิดชอบทางการแพทย์ของเรา